Eski ustaların söylediklerine göre teknelerde
makinelerin hayal bile edilemediği zamanlarda, bir yelken teknesi olarak
inşa edilen ilk çektirmeler büyük armalı, yelkeni taşıyan koca bir seren ve
altında iki başı ay, bordası yay gibi teknelerdir.
Kullanışlı, denizci ve sevimli çektirmelerin yüzlercesi Cide, Kapısuyu, Kurucaşile
ve Bartın' da yapılmaya başlanmış ve " Türk icadı gemi " ünvanını almıştır.
Genellikle kestane ve meşe kullanılmıştır.
Çektirmenin en karakteristik özelliği, baştan kıça kadar eğri bir
profile sahip olmasıdır. Baş ve kıç bodoslamaları görkemli, büyük hilal
şeklinde ve bu iki hilali birleştiren eğri borda ve yüksek parapetlidir.
Baş güvertede biri iskelede, diğeri sancakta bulunan iki kamara; tuvalet ve
kuzine amaçlıdır.
Dümeni iğnecikli olup, yeke ile kullanılır.
Çektirmede taka gibi özbeöz Türk yapımı teknedir. Taka Karadenizin kayığı
ise Çektirme de gemisidir. Eski çektirmeler genişliği 4,5-6 metre, boyları
11-25 metre 30-250 tonluk büyük armalı yelkenli bir yük gemisidir.
Yaklaşık 80 yıl Ülkemizin ağaç yük kosterleri olarak hizmet gördüler. 1930
ve 1940 yıllarında çektirmelere kızmakafa tabir edilen büyük volan elle
çevrilerek ilk hareket verilen tek veya iki silindirli dizel motorlar
konulmaya başlandı. Bu motorlar deniz suyu soğutmalı ağır devirli ve büyük
pervaneli motorlardı. Bu motor çektirmeye 5-6 mil sürat temin ediyordu
*****
ÇEKDİRİ veya ÇEKTİRİ i. (çektirmek’ten çek-ti-ri) Eskiden kürek ve yelkenle yürütülen savaş ve ticari
maksatla kullanılan bir tür teknedir. // Yelkenli olduğu halde kürekle de
yol alabilen, savaş ve ticarette kullanılan eski gemi çeşitlerinden biri:
Ehl-i İslam donanması cümle yüz yirmi iki parça çektiri gemi idi (Katip
Çelebi). // Vasıfları oturak sayısına göre değişen yelkeni olmakla birlikte
esas, kürekle hareket eden teknelerin genel adı.
Osmanlı imparatorluğunda
deniz kuvvetlerinde kürek devri savaş ve taşıt gemisi olarak kullanılan
çektiriler kürekle hareket eder ve yelken ancak yardımcı olarak
kullanılırdı. Boy, yükseklik ve hacim bakımından değiştikçe artan kürek yani
oturak sayısına göre özel adlar alırdı. Kürek ve yelkenle hareket edenler on
dokuz çeşit idi: Karamürsel, Aktarma, Üstüaçık, Brolik, Celiyye, Çamlıca,
Kütük, Kancabaş, İşkampaviye, Sahtur, Çekelye, Kırlangıç, Firkate (10-17
oturaklı), Kalite (19-24 oturaklı), Pergandi (18-19 oturaklı),
Mavna, Girab, Kadırga (25-28 oturaklı), Baştarde (26-36 oturaklı).
Yalnız kürekle hareket
edenler ise şunlardı: Uçurma, Varnabeş çiftesi, Çete kayığı, At kayığı,
Şayka (Çayka). Çektiriler sonraları brik denilen iki direkli tekne
biçimine sokuldu, aslında bunlar brikten daha küçük tonajdaydı ve arma
donatımı biraz farklıydı. Çektiri tipi gemi XIX. yy. ın ilk yarısından sonra
bırakıldı.
ÇEKTİRME Yaklaşık olarak 30- 250 gros
tonluk yelkenli ya da motorlu ağaç yük taşıma deniz aracı.
Yelkenli
çektirme
*****
Aslı 15 metre boyunda olan Çektirme nin maketi 1/40 ölçeğinde yapılmış olup
model boyu 60 cm dir Omurgalar Su kontrasından, sarması ve güverte kayın
dan, metal aksamı pirinç den yapılmıştır. 4 aylık çalışma yapılmıştır.
